واریس چیست؟ بررسی کامل علت واریس، علائم و روش‌های پیشگیری
واریس زمانی ایجاد می‌شود که دریچه‌های داخل رگ‌ها ضعیف شوند و خون به‌جای بازگشت صحیح به قلب، در رگ‌ها جمع شود. این مشکل بیشتر در پاها دیده می‌شود و با رگ‌های برجسته، درد، سنگینی، تورم و خستگی پا همراه است. ژنتیک، بارداری، اضافه وزن، ایستادن یا نشستن طولانی و کم‌تحرکی از مهم‌ترین علت‌های واریس هستند. با ورزش منظم، کنترل وزن، بالا نگه داشتن پاها و استفاده از جوراب واریس می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
واریس چیست؟
واریس زمانی ایجاد می‌شود که رگ‌های سطحی بدن، به‌ویژه در پاها، بزرگ و پیچ‌خورده شوند. وظیفه رگ‌ها بازگرداندن خون از اندام‌ها به سمت قلب است. در داخل رگ‌ها دریچه‌هایی وجود دارد که از برگشت خون جلوگیری می‌کنند. وقتی این دریچه‌ها ضعیف یا خراب شوند، خون به‌جای حرکت صحیح به سمت قلب، در رگ‌ها جمع می‌شود. این تجمع خون باعث فشار به دیواره رگ و در نهایت برجسته شدن واریس می‌شود.
واریس بیشتر در پاها دیده می‌شود، زیرا پاها بیشترین فشار را هنگام ایستادن و راه رفتن تحمل می‌کنند. نیروی جاذبه نیز بازگشت خون از پاها به قلب را دشوارتر می‌کند.
علت واریس چیست؟
اصلی‌ترین علت واریس، ضعف یا اختلال در عملکرد دریچه‌های داخل رگ‌هاست. زمانی که این دریچه‌ها به‌درستی بسته نشوند، خون در رگ‌ها باقی می‌ماند و باعث گشاد شدن آن‌ها می‌شود. اما عوامل مختلفی می‌توانند زمینه‌ساز این مشکل باشند.
1. ژنتیک و سابقه خانوادگی
اگر پدر، مادر یا سایر اعضای خانواده شما به واریس مبتلا باشند، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر است. ژنتیک نقش مهمی در ضعف دیواره رگ‌ها و عملکرد دریچه‌های وریدی دارد.
2. ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت
افرادی که به‌دلیل شغل خود ساعت‌های طولانی می‌ایستند یا پشت میز می‌نشینند، بیشتر در معرض واریس هستند. در این وضعیت‌ها، گردش خون در پاها کند می‌شود و فشار بیشتری به رگ‌ها وارد می‌گردد.
مشاغلی مانند معلمی، فروشندگی، آرایشگری، پرستاری و کارمندی می‌توانند خطر ابتلا به واریس را افزایش دهند.
3. افزایش سن
با بالا رفتن سن، دیواره رگ‌ها و دریچه‌های داخل آن‌ها ضعیف‌تر می‌شوند. همین موضوع باعث می‌شود خون به‌خوبی به سمت قلب برنگردد و احتمال بروز واریس افزایش یابد.
4. بارداری
بارداری یکی از عوامل شایع ایجاد واریس در خانم‌هاست. در دوران بارداری حجم خون بدن افزایش پیدا می‌کند و فشار بیشتری به رگ‌های پا وارد می‌شود. همچنین تغییرات هورمونی و فشار رحم بر رگ‌های لگنی می‌تواند باعث کند شدن جریان خون و ایجاد واریس شود.
5. اضافه وزن و چاقی
اضافه وزن فشار بیشتری به رگ‌های پا وارد می‌کند. هرچه وزن بدن بیشتر باشد، رگ‌ها برای بازگرداندن خون به قلب باید فشار بیشتری تحمل کنند. این موضوع به‌مرور زمان می‌تواند باعث ضعف دریچه‌ها و ایجاد واریس شود.
6. کم‌تحرکی
ورزش و حرکت عضلات پا به گردش بهتر خون کمک می‌کند. وقتی فرد تحرک کمی دارد، عضلات ساق پا کمتر فعال می‌شوند و خون به‌سختی به سمت قلب بازمی‌گردد. همین مسئله می‌تواند احتمال واریس را افزایش دهد.
7. تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در دوران بلوغ، بارداری، یائسگی یا مصرف داروهای هورمونی ممکن است باعث شل شدن دیواره رگ‌ها شود. به همین دلیل واریس در خانم‌ها شایع‌تر از آقایان است.
علائم واریس پا
واریس همیشه با درد همراه نیست، اما در بسیاری از افراد علائم زیر دیده می‌شود:
- رگ‌های برجسته، پیچ‌خورده و آبی یا بنفش‌رنگ
- احساس سنگینی در پاها
- درد یا گرفتگی عضلات پا
- تورم مچ پا یا ساق پا
- خارش اطراف رگ‌های واریسی
- احساس سوزش یا گرما در پا
- تشدید علائم بعد از ایستادن یا نشستن طولانی
- بهبود نسبی علائم با بالا نگه داشتن پاها
در موارد پیشرفته، واریس می‌تواند باعث تغییر رنگ پوست، التهاب، زخم و مشکلات جدی‌تر عروقی شود.
چه کسانی بیشتر در معرض واریس هستند؟
برخی افراد بیشتر از دیگران احتمال ابتلا به واریس دارند، از جمله:
- افرادی با سابقه خانوادگی واریس
- خانم‌ها، به‌خصوص در دوران بارداری یا یائسگی
- افراد دارای اضافه وزن
- کسانی که شغل ایستاده یا نشسته دارند
- افراد کم‌تحرک
- سالمندان
- افرادی که سابقه لخته خون یا مشکلات عروقی دارند
آیا واریس خطرناک است؟
واریس در بسیاری از موارد خطرناک نیست و بیشتر از نظر ظاهری یا احساس ناراحتی مشکل‌ساز می‌شود. اما اگر درمان نشود یا پیشرفت کند، ممکن است عوارضی مانند التهاب رگ، زخم‌های پوستی، خونریزی یا لخته شدن خون ایجاد کند.
اگر واریس با درد شدید، تورم ناگهانی، قرمزی، گرمی پوست یا زخم همراه باشد، بهتر است حتماً به پزشک مراجعه شود.
روش‌های پیشگیری از واریس
اگرچه همیشه نمی‌توان از واریس جلوگیری کرد، اما با رعایت چند نکته می‌توان احتمال ایجاد یا پیشرفت آن را کاهش داد.
1. فعالیت بدنی منظم داشته باشید
پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری و تمرینات سبک پا به بهبود گردش خون کمک می‌کنند. حرکت عضلات ساق پا نقش مهمی در بازگرداندن خون به قلب دارد.
2. از ایستادن یا نشستن طولانی خودداری کنید
اگر مجبورید مدت زیادی بنشینید یا بایستید، هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه کمی راه بروید، پاها را حرکت دهید یا چند حرکت کششی انجام دهید.
3. وزن خود را کنترل کنید
حفظ وزن مناسب فشار روی رگ‌های پا را کاهش می‌دهد و به سلامت سیستم گردش خون کمک می‌کند.
4. پاها را بالا نگه دارید
بالا گذاشتن پاها برای چند دقیقه در طول روز می‌تواند به بازگشت خون به قلب کمک کند و احساس سنگینی یا تورم پا را کاهش دهد.
5. از جوراب واریس استفاده کنید
جوراب واریس با ایجاد فشار کنترل‌شده روی پاها به گردش بهتر خون کمک می‌کند. البته بهتر است نوع و میزان فشار جوراب با نظر پزشک انتخاب شود.
6. کفش مناسب بپوشید
استفاده طولانی‌مدت از کفش‌های پاشنه‌بلند می‌تواند فشار روی پاها را افزایش دهد. کفش راحت و مناسب به عملکرد بهتر عضلات پا کمک می‌کند.
